نبوده است . در سابق ، من يك سخنرانى كردم تحت عنوان « حماسهء حسينى » ، انتقادى مىكردم از برخى منبريها و روضه خوانها ؛ گفتم كه حادثهء عاشورا دو چهره و دو صفحه دارد . يك صفحهء سياه دارد و يك صفحهء سفيد . سكه‌اى است كه دو رو دارد . آن صفحهء سياه را كه نگاه مىكنيم ، در آنجا ظلم و قساوت و بىرحمى و نامردى و جنايت مىبينيم ، مظهر أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ « 1 » است . قهرمان اين صحنه ابن زياد و عمرسعد و يزيد و شمر بن ذى الجوشن و سنان بن انس و حرملهء كوفى و امثال اينها هستند . و آن صفحهء سفيد را كه نگاه مىكنيم ، همين طورى كه اين صفحه از سياهترين صفحه‌هاى تاريخ است آن صفحه از درخشانترين صفحات تاريخ است . در آن صفحه ما ايمان و حقيقت و توكل و اعتماد به خدا و مجاهدت و صبر در مقابل سختيها و رضا و توكل مىبينيم . در اينجا آن قسمتِ دوم آيه را كه خدا گفت : إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ « 2 » مىبينيم . قهرمانهاى اين صحنه تيپهاى ديگرى هستند ، خود امام حسين ، برادرهاى امام حسين ، فرزندان امام حسين ، برادرزادگان امام حسين و اصحاب امام حسين . اگر قسمتهاى زيباى اين صفحه را در مقابل قسمتهاى زشت آن صفحه قرار بدهيم نه تنها كمتر نيست بلكه بر آن مىچربد . ولى برخى منبريها مثل اينكه عادت دارند كه هميشه آن صفحهء سياه تاريخ را براى مردم بازگو كنند . گويى اين تاريخ صفحهء سفيد ندارد و امام حسين و اصحاب و كسان او مردمى بودند كه فقط نفله شدند ، افرادى بودند كه فقط مظلوم واقع شدند و هيچ « قهرمانى » در كار خودشان نداشتند ، فقط يك مردم بيچارهء مفلوك مظلومى بودند كه ظلم زياد به آنها شد . در صورتى كه قضيه دو طرف دارد و اين طرف بر آن طرف مىچربد . ايراد وارد بر مورخان ماترياليست حالا عين همين ايرادى كه به برخى منبريها وارد است به تاريخ نويسهاى ماترياليست وارد است كه اينها هم كوشش دارند صفحات تاريخ بشريت را سياهِ سياه جلوه بدهند ، يعنى بر خلاف فلسفه‌شان است كه زيباييها را ارائه بدهند . اگر بخواهند زيباييها را نشان بدهند پس تكليف فلسفهء مادّيت تاريخى چيست ؟ آنها بايد بگويند از آن زمانى كه مالكيت پيدا شد انسان از انسانيت خودش خارج شد و به اصطلاح ماركس از خود بيگانه شد ، استثمارگر به شكلى از انسانيت خارج شد ، استثمارشده را به شكل ديگرى از انسانيت خارج كردند . انسان آن وقت انسان بود كه دورهء

--> ( 1 ) بقره / 30 . ( 2 ) بقره / 30 .